Derdenbeslag


Conservatoir derdenbeslag wordt gelegd op de schuld die een ander (de derde) nog moet voldoen aan de tegenpartij. De derde kan zowel een persoon als een rechtspersoon zijn. Als gevolg van het derdenbeslag is de derde wettelijk verplicht om zijn schuld (niet meer aan de tegenpartij, maar) aan de beslaglegger te voldoen. De derde heeft na zo’n betaling geen schuld meer aan de tegenpartij. Hij hoeft dus niet twee keer hetzelfde bedrag te voldoen. De correcte terminologie: derdenbeslag leg je onder een derdenbeslagene en ten laste van de tegenpartij/beslagene. Geef me een voorbeeld van een derdenbeslag

Een importeur heeft goederen gekocht bij een fabriek. De facturen moeten binnen dertig dagen betaald worden. Op de vijftiende dag van de betalingstermijn wordt onder de importeur conservatoir derdenbeslag gelegd ten laste van de fabriek. De importeur mag de openstaande facturen niet meer betalen aan de fabriek, maar moet het geld zelf bewaren tot in de ‘hoofdprocedure’ tussen de fabriek en de beslaglegger is beslist over de onderliggende vordering.

Een boer heeft van zijn buurman een trekker geleend om zijn land te ploegen. Tijdens het werk op het land wordt conservatoir derdenbeslag gelegd onder de boer ten laste van diens buurman. De boer mag de trekker voorlopig niet teruggeven. Hij dient deze onder zich te houden tot in de ‘hoofdprocedure’ beslist is over de vordering van de beslaglegger op de buurman.

Een garage voert onderhoud uit aan de auto van een klant. Terwijl de auto in de garage staat, wordt onder het garagebedrijf conservatoir derdenbeslag gelegd ten laste van de klant. De garage mag de auto niet teruggeven aan de klant. De beslaglegger laat de auto afvoeren naar een eigen opslag. Daar blijft de auto (voor risico van de beslaglegger) totdat de rechter in de ‘hoofdprocedure’ geoordeeld heeft over de vordering die de beslaglegger op de klant heeft.

Conservatoir derdenbeslag werkt volgens het principe zoals beschreven onder werkwijze. Het verschil is echter dat het beslag niet onder de tegenpartij, maar onder een derde wordt gelegd. De deurwaarder doet dit door de beslagstukken te betekenen (wettelijk te bezorgen) aan het adres van de derdenbeslagene. De beslaglegger is verplicht om het beslag ook te laten ‘overbetekenen’ aan de beslagene zelf (de tegenpartij), zodat hij op de hoogte is van het beslag.

De derdenbeslagene dient twee weken na ontvangst van de beslagstukken een schriftelijke verklaring af te leggen waarin hij opgeeft (of, en zo ja) wat hij aan de beslagene verschuldigd is. De deurwaarder overhandigt daarvoor bij de beslaglegging een formulier. Dit formulier dient voorzien te worden van de nodige bewijsstukken over de relatie tussen beslagene en derdenbeslagene (denk bijvoorbeeld aan contracten of facturen). De derdenbeslagene mag zijn verklaring eerder dan twee weken doen, maar hij is daartoe nooit verplicht. Als de tegenpartij daarom vraagt, hoeft de derdenbeslagene pas na vier weken een verklaring af te geven.

De beslaglegger dient na het beslag op tijd (meestal binnen 14 dagen, zie ook termijnen) een hoofdprocedure te starten. Doet hij dit niet op tijd, dan vervalt het beslag. In deze hoofdprocedure zal beslist worden of de beslaglegger daadwerkelijk een vordering heeft op de beslagene. Pas als tussen die partijen een vonnis is gewezen dat ook daadwerkelijk geëxecuteerd kan worden (geen hoger beroep ed.) en dat door de deurwaarder aan de betrokkenen is betekend, verandert het conservatoire beslag in een executoriaal beslag. Vier weken na de betekening zal de deurwaarder (indien de tegenpartij niet vrijwillig aan het tegen hem gewezen vonnis voldoet) het onder het derdenbeslag getroffen geld of de spullen bij de derdenbeslagene ophalen. Op die manier verkregen geldbedragen worden overgemaakt aan de beslaglegger. Als er spullen zijn beslagen, worden deze openbaar geveild. Van de veilingopbrengst worden de vordering van de beslaglegger en de kosten van de veiling worden voldaan.

De procedure tussen de beslaglegger en de beslagene kan maanden en soms zelfs jaren duren. Gedurende deze gehele periode dient de derdenbeslagene het bedrag onder zich te houden.

Wat kan er beslagen worden met een derdenbeslag?

Veel! De wet spreekt van “vorderingen die de geëxecuteerde op derden mocht hebben of uit een ten tijde van het beslag reeds bestaande rechtsverhouding zal verkrijgen” en “roerende zaken die onder derden mochten berusten en geen registergoederen zijn”. Samengevat betekent dit dat beslag kan worden gelegd op alle schulden die de derdenbeslagene nog aan de beslagene moet voldoen en alle spullen van de beslagene ooit nog aan de beslagene terug moet geven. Dit geldt alleen niet voor vastgoed, grote boten en grote vliegtuigen. Zie verder onder werkwijze voor een beperkt aantal situaties waarbij beslag wettelijk niet is toegestaan.

Onder mij is derdenbeslag gelegd. Wat als ik de derdenverklaring niet invul? En wat als ik de beslagene een beetje help door doelbewust onjuiste informatie te geven?

De derdebeslagene is wettelijk verplicht om mee te werken aan het derdenbeslag.

Indien de derdenbeslagene onjuiste informatie geeft over hetgeen onder het beslag is getroffen, loopt hij het risico om (nadat het conservatoire beslag is overgegaan in een executoriaal beslag) in een zogenoemde verklaringsprocedure betrokken te worden. De derdenbeslagene wordt dan door de beslaglegger voor de rechter gedaagd. De rechter zal dan vaststellen wat onder het beslag is getroffen. De derde dient dit bedrag én de kosten van de procedure te voldoen indien wordt vastgesteld dat zijn derdenverklaring inderdaad incorrect is. Vaak worden dit soort procedures gevoerd indien de beslaglegger inhoudelijke informatie heeft kunnen bemachtigen over de schuldpositie van de derde. In normaal handelsverkeer heeft hij immers weinig basis voor de stelling dat een derdenverklaring onjuist zou zijn.

Indien de derdenbeslagenen (ook na een aanmaning van de beslaglegger) geen derdenverklaring afgeeft, kan de beslaglegger ook een procedure beginnen tegen de derdenbeslagene. De rechter kan de derdenbeslagene vervolgens veroordelen tot betaling van het gehele beslagbedrag (!) in plaats van hetgeen de derdenbeslagene aan de beslagene verschuldigd was. Dit is dus vaak veel meer dan het bedrag dat onder het beslag is getroffen.

Onder mij is een derdenbeslag gelegd. Wat als ik na de beslaglegging toch betaal aan de beslagene?

Indien op een geldige manier een derdenbeslag is gelegd en de derdenbeslagene kiest ervoor dit te negeren, dan kan zo’n betaling of afgifte “van onwaarde” zijn. In de praktijk betekent dit dat de beslaglegger de derde kan dwingen om een tweede keer aan hem te betalen.

Bovendien is het onttrekken van gelden aan het beslag een misdrijf. Wie zich daaraan schuldig maakt, kan strafrechtelijk vervolgd worden. De rechter kan aan iedereen die met het beslag ‘knoeit’ een geldboete, een taakstraf of een gevangenisstraf opleggen, ook aan de derdenbeslagene.

Ik ben derdenbeslagene en heb al een derdenverklaring naar de deurwaarder gestuurd. Later heb ik ontdekt dat de verklaring onbedoeld een fout bevat. Kan ik mijn verklaring nog wijzigen?

De derdenbeslagene is vrij om een eerder afgegeven derdenverklaring later te wijzigen, tenzij hij dit onredelijk laat doet. Een wijziging is echter niet zonder risico. De beslaglegger gaat er immers vanuit dat de eerdere derdenverklaring correct is en heeft op basis daarvan bepaalde (proces)beslissingen genomen. Als de derdenbeslagene door het wijzigen van zijn verklaring voldoet aan de eisen van een onrechtmatige daad, kan een rechter (indien de beslaglegger tegen de derde een procedure zou starten) oordelen dat hij aansprakelijk is voor de door de beslaglegger geleden schade die het gevolg is van de wijziging.

Onder mij is derdenbeslag gelegd. De beslagene stelt nu dat hij mij voor de rechter zal dagen als ik niet (toch) aan hem betaal. Wat nu?

Dit klinkt als een volstrekt loos dreigement. De derdenbeslagene mag immers niet aan de beslagene betalen zo lang als het derdenbeslag voortduurt. Als de beslagene echt een procedure begint, zal een rechter bevestigen dat niet betaald mag worden. Incassobrieven en andere ‘bedreigingen’ van de beslagene kunnen worden beantwoord met de mededeling dat er sprake is van (conservatoir of executoriaal) derdenbeslag; de beslagene dient de derdenbeslagene verder met rust te laten.

Worden met een derdenbeslag ook vorderingen die pas in de toekomst ontstaan beslagen?

Onder het beslag vallen ook betalingen die de derdenbeslagene aan de beslagene in de toekomst moet doen op basis van “een ten tijde van het beslag reeds bestaande rechtsverhouding”. Dit betekent samengevat dat indien sprake is van een contract dat periodiek recht geeft op een betaling, al deze betalingen onder het beslag vallen. Een voorbeeld:

Een aannemer bouwt voor een particulier een huis. In het bouwcontract hebben zij afgesproken dat de particulier 1/3 van de koopsom betaalt wanneer het fundament is gestort, 1/3 als het hoogste punt van het huis is bereikt en 1/3 bij de oplevering. Na het sluiten van het bouwcontract, maar voor het storten van het fundament, wordt er derdenbeslag gelegd onder de particulier, ten laste van de aannemer. Omdat sprake is van “een ten tijde van het beslag reeds bestaande rechtsverhouding” vallen alle toekomstige termijnen onder het beslag: de particulier mag niets uitbetalen aan de aannemer zolang het beslag voortduurt.

of

Een bedrijf huurt een pand van een verhuurder. De huur wordt elke maand vooraf betaald. Na de eerste drie maande(lijkse huurbetalinge)n wordt er derdenbeslag gelegd onder het bedrijf ten laste van de verhuurder. Omdat sprake is van “een ten tijde van het beslag reeds bestaande rechtsverhouding” vallen alle toekomstige termijnen onder het beslag: de huurder mag geen huur voldoen aan de verhuurder zolang als het beslag voortduurt.

Onder mij is conservatoir derdenbeslag gelegd. Wanneer moet ik betalen aan de beslaglegger?

Een conservatoir derdenbeslag is een zogenoemde bewarende maatregel. Dit betekent dat deze slechts is bedoeld om de bestaande situatie te ‘bevriezen’ gedurende de loop van een juridische procedure. Zie voor het onderscheid tussen conservatoir en executoriaal beslag ook hier.

Met het voeren van de hoofdprocedure zal de beslaglegger (als alles goed gaat) een vonnis krijgen waarin zijn vordering op de beslagene wordt bevestigd. Indien dit vonnis uitvoerbaar is (geen hoger beroep ed.), dient de beslaglegger dit door de deurwaarder aan de beslagene en (binnen een maand, zie daarover termijnen) aan de derdenbeslagene te laten betekenen (wettelijk bezorgen). Hierdoor wordt het conservatoire beslag een executoriaal beslag. Pas vier weken na deze betekening is de derdenbeslagene verplicht het beslagen bedrag aan de deurwaarder te voldoen. Indien het beslag is gelegd op spullen van de beslagene, dienen deze aan de deurwaarder te worden overhandigd. De termijn van vier weken heeft in de praktijk weinig nut en wordt door deurwaarders nog wel eens genegeerd.

Als in de hoofdprocedure is gebleken dat de beslaglegger geen vordering had op de beslagene, dan dient de derdenbeslagene zich te realiseren dat het derdenbeslag pas vervalt indien de termijn voor hoger beroep (in geval van een uitspraak van de rechtbank) of voor cassatie (in geval van een uitspraak door het gerechtshof) is verstreken. In een normale (niet kort geding) procedure bedraagt deze termijn drie maanden na de uitspraak.

Ik heb weliswaar een schuld aan de beslagene waar derdenbeslag op is gelegd, maar ik heb ook nog geld van de beslagene te vorderen. Kan ik verrekenen?

Dat hangt heel erg van de situatie af. De beslagene kan in het geheel geen beroep doen op verrekening, de derdenbeslagene kan dit nog slechts in beperkte mate. Voor verrekening door de derdenbeslagene is vereist dat de tegenvordering uit dezelfde rechtsverhouding voortkomt (dit vereiste van ‘voldoende samenhang’ tussen de beide vorderingen dient van geval tot geval te worden beoordeeld). Verrekening door de derdenbeslagene is ook mogelijk indien de tegenvordering (niet uit dezelfde rechtsverhouding voortkomt, maar) al voor de beslaglegging opeisbaar was. Alle andere verrekeningspogingen kunnen niet tegen de beslaglegger worden gebruikt, maar zijn wel geldig tegenover de beslagene. Dit betekent dat de beslaglegger na zo’n verrekening mag uitgaan van de situatie zoals die bestond voor de verrekening, terwijl de beslagene mag uitgaan van de verrekende situatie. De derdenbeslagene dient dus zeer goed na te denken over de mogelijke gevolgen voordat hij aan andere partijen laat weten dat hij wil verrekenen.

Ik ben beslagene en de derdenbeslagene is toevallig een goede (handels)relatie van mij. Kan hij mij (en zichzelf) niet helpen door mijn schuld aan hem kwijt te schelden? Dan wordt er tenminste niets aan de beslaglegger voldaan.

Nee, de beslagene kan de vordering op de derdenbeslagene niet kwijtschelden na de beslaglegging ten opzichte van de beslaglegger. De kwijtschelding werkt wel tussen de beslagene en de derdenbeslagene, maar niet tussen de beslaglegger en de derdenbeslagene. De derdenbeslagene moet dus alsnog het beslagen bedrag voldoen aan de beslaglegger. Hij krijgt daardoor (na de kwijtschelding) een opeisbare vordering op de beslagene. De derdenbeslagene heeft dan weer een incassorisico. Hij schiet dus niets op met het joviale gebaar van de beslagene.

Onder mij is derdenbeslag gelegd. Moet ik (vertragings)rente betalen over het bedrag dat ik op basis van het beslag onder me heb?

Het derdenbeslag zorgt ervoor dat de derde niet aan de beslagene mag betalen. De derdenbeslagene komt wettelijk gezien daarom niet in verzuim als hij zijn schulden niet op tijd aan de beslagene voldoet. De beslagene kan daarom geen rente vorderen van de derdenbeslagene over de periode dat zijn vordering tijdens het beslag onbetaald blijft.

Dit kan anders liggen als de derdenbeslagene al voor het beslag in verzuim was met het betalen van de vordering (bijvoorbeeld een factuur met een betalingstermijn van dertig dagen die al veertig dagen onbetaald is gebleven). De verschuldigde rente blijft dan gewoon doorlopen, tenzij de derdebeslagene schriftelijk aantoont dat hij bereid en in staat is om de vordering te voldoen en daarin alleen wordt tegengehouden door het derdenbeslag. Alleen de stelling dat hij wel zou willen betalen, is daarvoor onvoldoende. Zeker bij beslagen waarbij het gaat om grote bedragen en een lange periode van beslag kan het zeker de moeite waard zijn om deze kwestie goed in het oog te houden.