Het incasseren van buitenlandse debiteuren kan notoir moeilijk zijn, ook als het geschil onder Nederlands recht en voor de Nederlandse rechter beoordeeld wordt. Met ingang van 2017 bestaat er in de EU-staten een mogelijkheid om beslag te leggen op buitenlandse bankrekeningen voordat de rechter een vonnis uitspreekt.

Nederland kent al heel lang uitgebreide mogelijkheden om voorafgaand aan een rechtszaak alvast geld, vastgoed of rechten te beslaan. Zo weet een schuldeiser dat zijn tegenpartij na een (meestal maandenlange) procedure ook daadwerkelijk tot betaling gedwongen kan worden. De Nederlandse wetgeving is echter eerder uitzondering dan regel. Veel Europese landen kennen slechts een heel beperkte (of geen enkele) vorm van beslag voorafgaand aan een vonnis.

Het is een langstaande wens van de Europese Commissie om de inning van vorderingen te uniformiseren. Terecht uiteraard, want dit maakt internationaal zakendoen makkelijker en veiliger. In mei 2014 is daarom een verordening aangenomen die een ‘European Account Preservation Order‘ (EAPO) mogelijk maakt. Voor de incorporatie van de verordening in alle verschillende nationale systemen was tot 18 januari 2017 tijd uitgetrokken.

Hoe werkt het Europees bankenbeslag?

De EAPO werkt, zoals wel meer Europese regelingen, met een standaardformulier. Dit formulier is bruikbaar wanneer in een internationaal geschil bankrekeningen binnen de EU (behalve in Engeland en Denemarken) beslagen moeten worden, dus ook wanneer een partij van buiten de EU een EU-bankrekening aanhoudt. Het formulier dient (voorafgaand of tijdens een rechtszaak) ingediend te worden bij de rechtbank in het land waar het geschil zelf ook beoordeeld moet worden. Waar nodig dient de beslaglegger logischerwijze voor vertaling te zorgen.

De regeling stelt expliciet dat de beslaglegger de rechtbank moet “overtuigen” van zijn “dringende behoefte” om beslag te leggen. Dat moet in de Nederlandse procedure ook, maar de drempels liggen hier vrij laag. Een Nederlandse voorzieningenrechter kent een verzoek redelijk snel toe. In de Nederlandse procedure dient soms ‘angst voor verduistering’ te worden aangetoond (ironisch gezien juist niet voor een Nederlands bankbeslag), maar ik heb in de praktijk nog nooit meegemaakt dat een verzoek tot beslaglegging in een Nederlandse procedure daarop stukliep. Het valt nog maar te bezien hoe de Europese criteria door een buitenlandse rechter worden ingevuld, omdat het wettelijk referentiekader daar vaak geheel anders is.

De Europese regeling verplicht de beslaglegger vrijwel altijd om zekerheid te stellen. Het bedrag van de zekerheid bedraagt “een bedrag dat volstaat om misbruik te voorkomen van de procedure waarin deze verordening voorziet en de door de schuldenaar als gevolg van het bevel geleden schade te vergoeden.” Hoe dit concreet wordt ingevuld, valt nog te bezien. In een Nederlandse beslagregels bestaat de zekerheidsstelling ook, maar deze wordt in de praktijk zelden toegepast. Een Europees beslag vergt in ieder geval de nodige voorfinanciering.

Wordt een Europees beslag gelegd voordat over het onderliggende conflict al een procedure bij de rechtbank in behandeling is, dan moet de beslaglegger zo’n procedure alsnog binnen een termijn van enkele weken starten. Blijft deze uit, dan zal de rechtbank de toestemming tot het leggen van het beslag intrekken.

Na de beslaglegging dient de betreffende bank binnen drie dagen te verklaren of het beslag doel getroffen heeft. Ook dit verloopt via een standaardformulier. De beslagen partij, wiens banktegoed dus ineens geblokkeerd is, kan tussentijds aan de rechter verlichting of afschaffing van de beslagmaatregel vragen.

Omdat Nederland al een uitgebreid (en, laat ik het bescheiden zeggen, beter) systeem van beslag kent, zal het waarschijnlijk niet voorkomen dat een buitenlandse schuldeiser in Nederland om een EAPO verzoekt. Voor een Nederlandse schuldeiser kan het echter onder de juiste omstandigheden lonen om in het buitenland een EOPA te gebruiken. Dat de regeling momenteel nog vragen zal oproepen is zeker: de praktijk zal leren hoe deze worden ingevuld.